مسئولیت پزشکی از نگاه حقوقی؛ از تقصیر تا کمیسیون پزشکی
پاسخ کوتاه
مبنای دعوای مسئولیت پزشکی، ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹ است که هر کس را در نتیجه بی‌احتیاطی، عدم مهارت یا عدم رعایت نظامات، مسئول جبران خسارت وارده می‌داند. زیان‌دیده باید تقصیر پزشک، ورود ضرر و رابطه سببیت میان رفتار و صدمه را اثبات کند. معیار سنجش تقصیر، رعایت موازین علمی و حرفهای متعارف در همان تخصص است، نه تضمین نتیجه درمان.
مبنای حقوقی دعوای مسئولیت پزشکی چیست؟
مبنای دعوای مسئولیت پزشکی، ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی مصوب ۱۳۳۹ است که هر کس را در نتیجه بی‌احتیاطی، عدم مهارت یا عدم رعایت نظامات، مسئول جبران خسارت وارده می‌داند. زیان‌دیده باید تقصیر پزشک، ورود ضرر و رابطه سببیت میان رفتار و صدمه را اثبات کند. معیار سنجش تقصیر، رعایت موازین علمی و حرفهای متعارف در همان تخصص است، نه تضمین نتیجه درمان.
نقش کمیسیون‌های پزشکی در ماده ۸۶ قانون مجازات اسلامی
ماده ۸۶ قانون مجازات اسلامی، رسیدگی به جرائم ناشی از امور پزشکی را به کمیسیون‌های پزشکی ارجاع می‌کند و نظر این کمیسیون، رکن کارشناسی اصلی پرونده است. کمیسیون سه‌نفره، مداخله طبی، نوع و میزان صدمه و رابطه علت و معلولی میان آن دو را بررسی می‌کند. اگر نظر کمیسیون مبهم یا متضمن قصور باشد، موضوع در کمیسیون‌های عالی بررسی میشود. نظر کمیسیون برای دادگاه الزامآور نیست، اما در عمل پشتوانه اصلی اثبات تقصیر است.
تفکیک خطای حرفهای از عارضه پذیرفته
عارضه پذیرفته، صدمه‌ای است که با وجود رعایت کامل موازین علمی و فنی، به‌عنوان احتمال شناخته‌شده روش درمانی رخ می‌دهد و مستند به قصور نیست؛ در این حالت مسئولیت جبران منتفی است. خطای حرفهای اما انحراف از موازین است و به مسئولیت مدنی و در مواردی کیفری می‌انجامد. تفکیک این دو، موضوع اصلی نظر کمیسیون پزشکی است و شواهد زیر در آن نقش دارد.
- اخذ رضایت آگاهانه بیمار و ثبت آن در پرونده
- رعایت دستورالعمل‌ها و پروتکل‌های مصوب تخصص
- تناسب اقدام درمانی با وضعیت بیمار و امکانات مرکز
- ثبت دقیق شرح حال، دستور درمان و مراقبت‌های پس از عمل
دیه و خسارت در پروندههای پزشکی
اگر صدمه به قتل یا نقص عضو بینجامد، حکم دیات کتاب چهارم قانون مجازات اسلامی، از ماده ۴۴۹ به بعد، اعمال میشود و میزان دیه بر اساس جدول ابلاغی سال وقوع حادثه تعیین می‌گردد. در کنار دیه، خسارت مالی و هزینه‌های درمان نیز قابل مطالبه است. ارقام دیه هر سال تغییر می‌کند و ملاک، ابلاغیه رسمی سال وقوع صدمه است.
نقش بیمه مسئولیت پزشکان در پرداخت دیه و خسارت
بیمه مسئولیت پزشکان، تعهد جبران دیه و خسارت مدنی ناشی از قصور حرفهای را، در صورت اثبات مسئولیت و انطباق رخداد با بیمهنامه، تا سقف تعهد بر عهده میگیرد. پرداخت به تأیید مسئولیت در مرجع صالح یا توافق طرفین نیاز دارد و فرانشیز بیمهنامه از مبلغ خسارت کسر میشود. پوشش‌های متعارف این بیمهنامه این موارد است.
- دیه جانی و خسارت مدنی حکم شده به زیان‌دیده
- هزینه دفاع حقوقی و کیفری در مراجع رسیدگی
- هزینه شرکت در کمیسیون‌های پزشکی و کارشناسی
- خسارت مالی ناشی از مداخله طبی، در صورت درج در بیمهنامه
مسیر گام‌به‌گام رسیدگی به شکایت پزشکی
مسیر رسیدگی معمولاً با شکایت نزد سازمان نظام پزشکی یا مرجع قضایی آغاز میشود و پرونده برای نظرسنجی به کمیسیون پزشکی ارجاع می‌گردد. پس از تعیین قصور یا برائت، مرجع قضایی بر پایه نظر کارشناسی درباره مسئولیت و میزان خسارت رأی می‌دهد. بیمهگذار باید رخداد را بلافاصله به بیمه‌گر اعلام کند تا هزینه دفاع و تعهد جبران از همان ابتدا فعال شود.